آذربایجان کلاسیک ادبیاتی - 2

سلطان عزالدین کیکاووس

سلجوقلو سلطانلاریندان اولان سلطان عزالدین کیکاووس ابن کیخسرو 589 - 598 ایللری آراسیندا 10 ایل تامام آنادولودا آنادولودا سلطنت تختینده اوتورموشدور. سلجوقلولار بیر فدرالیسم سیستمی ایله حکومت ائدیردیلر. روم سلجوقلاری 1077 میلادیxadدان 1307 میلادیه قدر حکومت سورموشلر و مرکزه باغلی اولموشلار، آنجاق خوارزمشاهلار و ائلخانلیلارا یئنیلمه xadییب اؤز حکومتلرینه داوام ائتمیشلر. سلطان عزالدین عمرونو ساواشلاردا کئچیرسه ده بؤیوک نائیلیت لر الده ائتمیشدیر. ان مهم باشاریلاریندان روم شاهزادهxadسی الکسیوس آدلیxadنی ترابزوندا توتماسیxadدیر کی یونان شاهی اونون آزاد ائدیلمهxad سی قاباغیندا مدیترانه دریاسیندا سینوپ بندرینی سلطانا وئریر. سلطان عزالدین سینوپ بندرینی آلاراق اورانی تعمیر ائتدیریر. بورادا بیر کتیبه ده یازیلمیش کی ایکی دیلده تورکجه و یونانجا اولموش. بیر سیرالار اونو عربجه بیلهxadرک بوگون بللی اولموشدور کی عربجه یوخ، بلکه تورکجهxad دیر. بوندان علامه سلطان عزالدین سیواس شهرینده بیر بیلیم یوردو (دانشگاه) دا دوزلتدیریر و اورادا طب فاکولتهxad سی یارادیر. بو بیلیم یوردو بوگون ده قالیر.

سلطان عزالدین ساواشلارلا برابر – یعنی عئینی زاماندا بیر شاعیر اولموش و ادبیات ماراقلیسی. او خالق ایچینده و خالق دیلینده داستانلاری کاغاذ اوسته گتیرمه یی و اونلارجا تورک کتابلارین یازیلماسینا امر ائتمیشدیر؛ او جملهxadدن شفاهی داستانلار مثلا امیر ارسلان داستانی همان آلپ ارسلان سلجوقونون داستانیxadدیر، علاءالدین و جادو چراغی همان علاءالدین کیقباد یاشاییشی دیر، علی بابا و بغدادین قیرخ حرامیسی همان علی تکین قاراخانی نین یاشاییشینا باغلی دیر. سلطان عزالدین امر ائدیر بو داستانلاری مکتوب ائتسینلر و همان زامانلار یعنی 6حی عصرده بونلار مکتوبلاشیر و 1میزا داخیل اولور. بو داستانلار قونشو خالقلار آراسیندا دا تانینمیش داستانلاردیر.

سلطان عزالدین عئینی حالدا اؤزو آنادیلینده شعرلر سؤیلهxadمیش و بوگون اوندان نئچه غزل، قطعه و مثنوی الدهxadدیر. بورادا تکجه ایکی بیت اونون شعرلریندن اوخویورام:

بیز جهانی ترک ائدیب گئتدیک

رنجینی دیلده برک ائدیب گئتدیک

شیمدی دن گئری نوبت ایردی سیزه

نیته کیم اوّل ایرمیشدی بیزه. . .

***