1 بهزادي
هانسي بير عالم، يازيچي، بيلگين خدمت هدفيله، عشق اساسيندا، بير پاي اوممادان عمرونو ياراديجيليغا صرف ائتميش، هميشه xadليك خلقين اوره xadيينده ياشاميش و اؤلمز اولموشدور. ائلينه، ديلينه، يوردونا خدمت ائتمك آرزيسيندا اولان انسان، اونون وارليغيندا بوشلوغو آختاريب دولدورماق هوسينده اولار؛ اؤز باشيxadنين اوجاليغيني خلقيxadنين باشي اوجاليغيندا آختارار. ائل اوجالديقجا، او دا اوجالار؛ ائل وار اولدوقجا، او دا وار اولار!
بهزاد بهزادي 1306جي ايلده آستارادا بير ضيالي عائلهxadده دنيايا گؤز آچميش و آتاسيxadنين ياشاييشيندا خالقا خدمت ائتمه يوللاريلا تانيش اولموشلار. اونون آتاسي، ميرزا پاشا، ايللر بويو آستارادا مختلف وظيفه xadلر: آستارا بلدّيه رئيسي، بخشدار، آستارا گمرك تحويلچي وظيفه xadلري داشيميش وطن، خالق و معارف يولوندا چاليشميشدير. بهزادي آتاسيندان چوخ زادلار اؤيرهxadنه بيلميش و اؤيرxadنميشدير. [1]
بهزادي جنابلاريني بوگون خالقيميز ايچينده سئوديرهxadن، اونون اوچ دؤوره ده يازيلان سؤزلوك (بير جلدليك، ايكي جلدليك و اوچ جلدليك آذربايجانجا سؤزلوكلر) و نئچه اثرين ترجمه xadسي (ياخشي آدام، كندچي قيزي و ...) هابئله اونون علمي نظريه xadلري آذربايجان ديليxad نين ساده يازيلماسي اوغروندادير. اؤزxadلليكxadله عاليمين اوچ جلدده «آذربايجان ديليxadنين ايضاحلي لوغتي»xadنين كؤچورمه xadسي اوزون ايللرين گرگين علمي امهxad گينين نتيجهxad سي و بير عمر عشق، غيرت، همت و چاليشمالارين ثمرهسيxadدير. بو عاشق انسان ائليميزين ايره xadليله xadمه يولوندا، گئجه ـ گوندوزونو بير- بيرينه دويونلويوب، اورهيينين ياغيني اريديب، گؤز ايشيغيني بويولدا قويوب و نهايت اؤلمز اثريني ياراتميشديركي، زنگين ديليميزين سؤز قايناغي و هر يازيچي، شاعر و آذربايجان ديلينه علاقهلي اولانxadلارين لازمي بير اثردير. بو اثر كؤچورمه اولورسادا، بير سؤزلويون تنظيم ائتمه xadسيندن هئچ ده آز زحمت آپارماميش، مخصوصاً بوگونكو الفباميزين چتينxadليكxadلريني گؤردوكده، بهزادي xadنين ايشيxadنين علمي اهميتينه اينانيريق. [2]
بهزاد بهزادي 1324جي ايللردن آذربايجان باشينا گلxadن اولايلاردان آيريلماميش و هميشه آذربايجان كولتورو، مدينتي و ديلينين گليشمه xadسينده دورمادان چاليشبيدبر. 1330 ايللرينده شاه رژيمينين ان ييريتجي بير حاليندا اولدوغو زمان، بهزادي «بشير آينده[3]» و «آذربايجان[4]» درگيلرينه باش يازارليق وظيفهxad سيني داشيير. [5]
هر ديلين انكشافي و ادبياتيني دوزگون اؤيرxadنمك اوچون او ديلين لغتxadلريني حقيقي و مجازي معنالاريني و سؤزلرين هر هانسي سؤز بيرلشمه xadسينده هانسي معنادا ايشلنمه xadسي، هم شكيل مختلف معنا داشييان، مختلف شكيللي بير معنادا اولان سؤزلري و ديلين سايره لغوي خصوصيتxadلريني بيلمك بير ادبياتلا مشغول اولان شخصين باشليجا وظيفه xadسيxadدير و بو ايش اولاسي دئييل مگر ديلين لغتي ايشلهxadنيب حاضرلانا. ديليميزده ماخذلرين آزليغي (دئمك اولار يوخلوغو) بير لغت ايشله xadين شخصين ايشيني داها آغيرلاشديرير. سارسيلماز صبر، يئنيلمز حوصله لازمدير تا بيري بو ايشه ال آتا.
بوتون سؤزلر جانلي ـ دانيشيق ديلينده ايشلنمير، جانلي ديلده اولمايان سؤزلرين فارسيجا معادليني تاپماق اوچون ممكنxadدور مؤلف يوزلر آداما مراجعه ائديب و آيلار اونو آختارا.
ان ياخين زاماندا ايشيق اوزو گؤرهxadجك «آذربايجانجا- فارسجا سؤزلوك» آدلي كتاب، ايللر بؤيو اؤز مؤلفي بهزاد ـ بهزادي جنابلاري طرفيندن حدسيز چاليشقانليقلا حاضرلانيب واينديسه اوخوجو كوتله xadسينه تقديم اولماقدادير.
بهزادي جنابلارينين اگرچي شخصي حيات فعِاليتي عادي بير انسان اوچون آغيردير، بونلا بئله بو كتابي حاضرلامالاري ديليميز اوچون بؤيوك فداكارليق ساييلير.
بو ايشده بيرينجي اولان آقاي محمّد پيفونون زحمتxadلرينه ده بؤيوك منتدارليغيمي بيلديريرم. آمما بو كتاب كميّت و كيفيّت جهتجه يوكسك يئر توتور. بو اثر بديعي بير اثر دئييل كي متنxadدن استخراج اولموش مثاللارلا معرفي اولا و مؤلّفين طرز ـ تفكّرونو ايضاح ائده. بو كتاب علمي و فني اثر اولدوغو اوچون اونون دَxadيهxad رين تكجه اونا مراجعه ائدنده معيّنلشديرمك اولار.
آقاي بهزادي اون ايللرديركي، آذربايجان ديلي ايله سيخ باغليدير. آذربايجان ادبيّاتي ايله دريندن مشغول اولان زمان هله اينديكي ادبي شخصيتxadلرين اكثريّتي فكر ائتمزديلر كي، «آذربايجان ديلي» آديندا بير ديلxadده واردير.
آقاي بهزادينين ديليميزده اولان سابقه و تجربه xadسي عالي تحصيلاتي، خصوصيله ايشده دقّتي (ئمك اولار حتّي وسواس سوّيه xadسينده) و كتابدان گؤردويوم فيشxadلر هابئله كتابين چاپ اولموش نمونهسي، منه جرات وئره بيلر كي دئيم: بو كتاب ادبيات سئوxadنلر اوچون اطمينانxadلي و يگانه مأخذدير. [6]
بهزاد بهزادي؛ بو آد، هميشه xadليك ائليميزده، ادبياتيميزدا قالارقي بير آدا اولاجاقدير. بهزادي جنابلاري بير عمر عشق و علاقه ايله يورولمادان آنا ديليxadنين سؤزلويو اساسيندا ايشله xadمه xadسي و بيزيم اوچون دهيرلي اثري اولان «آذربايجان سؤزلوگ»و يادگار قويماسي، ائليميزه، ديليميزه بؤيوك انساني بير خدمت ساييلير. بو بؤيوك انسان اؤز قيمتلي و سانباللي ايشيني بئله توصيف ائدير: «سئوينجله قيد ائتمه xadليxadيم كي بو سؤزلويو تقديم ائتمكله ادبي ديليميزين يوكسه xadليشيني چيچكلنمهxad سينده پوهرهله xadنن بوداغا، بير ايچيم سو چيله xadميش اولايديم».[7]
بو متواضعانه دانيشيق اونون روحونون بؤيوكلويونو و گؤردويو ايشين عظمتيxadني گؤستهxadرير. بيليريك بو عالم، بو دهxadيرلي اثرين يارانماسينا نئچه اون ايللر بويو عمرونو صرف ائتميش و هئچ زامان «يورولدوم» دئمه xadميشدير. بو اثر بوگون ايراندا ميليونلار تورك ديللي خالقيميزين آن دَxadيxadرلي كتابيدير كي هرگون اللرينه آليب اوندان يارارلانيرلار.
شاعرلريميز، يازيچيلاريميز و اؤيرxadنجيxadلريميز ديل چتينxadليكxadلريني بو كتابا مراجعت ائتديكده آسانلاشديريرلار و بيليرلر بئله بير اثر بير علمي گروپون، فرهنگستانين ايشينين نتيجهxad سي اولا بيلركي، اوستاد بهزادي تك باشينا بو مسئوليتي داشيييب و همت، غيرت و عشق اوزره بو قالارقي اثري ياراديبلار.
50 ايل ديليميز بوغونتو و سيخينتي آلتيندا قاليب بير بالاجا نفس چكمك امكان تاپديقدا بئله بير شاه اثر الينه چاتير. معلومدور بو عالم اون ايللر بويو، بوغونتو ايللرينده ساكت اوتورماييب، گئجه ـ گوندوزونو يازيب ـ پوزماغا و خالقينين گله xadجگيني تثبيت ائتمگه چاليشميشدير[8]. بوگون بو سؤزلوگو چاغداش ادبياتيميزدا بؤيوك بير حادثه كيمي دهxadيرلنديرمك اولار. اوچ جلدده ايضاحلي لغت،[9] ايكي جلدده فارسيجا ـ آذربايجانجا [10] سؤزلوك و بير جلدده يارانان سؤزلوك[11] تايسيز، مثلxadسيز بير اثردير.
بهزادي جنابلارينين بو علمي و بؤيوك ايشه، عشق، وسواس، عيني حالدا علمي سويهxadده چاليشمالاري، ادبياتيميزين گئنيش بير بوشلوغونو دولدورموشدور. بو دولقون و گؤزxadل سؤزلوكلر، گلهxadجكده يازيلان و يارانان آكادميك سؤزلوكxadلره اؤرنك اولاجاقدير.[12]
1) يادنامة شادوران ميرزا پاشا بهزادي (به مناسبت پنجاهمين سالگرد درگذشت،، تهران، 1372.
2) پيك آذر، ويژه نامة بهزاد بهزادي، بهمن ماه، 1380.
[3]) بشير آينده و آذربايجان درگيلرينين كوپوسو يازارين الينده موجود دور و آذربايجان مطبوعهلري تاريخيني آراشديرمادا بؤيوك اهميت داشيير.
[4]) آذربايجان درگيسيي، 1330- 1332 ايللري
3) ادبياتيميزدا بير اولدوز پارلادي، پيك آذر، ويژهxadنامه، 1380.
[6]) م . كريمي، آذربايجان قوقنوسو، بهار زنجان، نمره 137، 1382.
[7]) اذربايجانلا سؤزلوك، كؤچرهن بهزاد بهزادي، تهران، 1376، مقدمه.
[8]) اوستاد مظفر درفشينين چيخيشي،، پيك آذر، همان، ص 55.
[9]) آذربايجان ديلي نين ايضاحلي لوغتي، تهران، 1376، اوچ جيلد.
[10]) فرهنگ فارسي – آذربايجانلي، بهزار بهزادي، تهران، 1384.
[11]) آذربايجانا سؤزلوك، بهزاد بهزادي، تهران، 1384.
[12]) اميد زنجان، نمره 360، 1377.
-) پيك آذر، ويژه نامه بهزاد بهزادي، زنجان، 1380.
برچسب:
نویسنده: امیر جعفری