قیزیل قلم آذر Qizil Qelem

درباره سایت

آخرین مطالب

امکانات وب

عباس بارز

عباس اسلامی- بارز تخلوصو ایله 70 ایلدن آرتیق آذربایجان شعری و مدنیتی ایله چالیشاراق، ائل دایاغی اولوب، ائلین سؤزلرین یازیب و ائلیندن مدافعه ائدیبدیر. ائل قایغیسینی چکن ائل اورهیینده ده یاشایار. بوتون وارلیغینی ائلین وارلیغی بیلیب، اؤزوندن ال چکیب، اؤزلویون تاپیب. منمxadلیک یئرینه کیملیگینی آراییب. عباس بارز بئله بیر شاعیریمیزدیر.

آذربایجان چاغداش مدنیتی باسیلماز بیر قالادیرکی هئچ توفان، سئل اونا صدمه- یئتیره بیلمهییب و یئتیره بیلمهیهxadجکدیر. بوقالانی آذربایجان ادبییات و مدنتینی یارادانلار، شاهلیق رژیمی نین بوغونتولو و سیخیتیلی دؤورونده قورخماییب، سوسماییب و شعردن بیر قالا تیکیبxadلر. بارز کیمی قهرمانلارین روحوندان جوشوب، قلمxadلریندن داشیب گلن شعرلرله بو قالانین بینؤرهxadسی قورولوب و کرپیج لری دوزولوبدور.

عباس بارز بوتون عمرونون گوجونو، وار- یوخونو شعرینه حصر ائتمیش و یارادیجیلیغی ایله وطنیندن، ائلیندن و دیلیندن مدافعه ائدیبدیر.

عباس 1298جی ایلده اهرین بیر آغاجلیغیندا یئرلهxadشن آی پیرزن کندینده دنیایا گلدی. آتاسی قاراداغ عالیمی شیخ الاسلام میرزا جعفر ایدی. بالاجا عباس اؤز روحانی آتاسیندان درس آلیب و دینی – حوزهxadوی تحصیلینی داوام ائدیر. 16 یاشیندا اولاندان آنا دیلینده شعر قوشماغا باشلاییر. مالاریا ادارهxadسینده ایشلهیهرک، سونرالار 1340 دان 1370 ایلینه قدر معلمxadلیک ائتمیش و بوایلده تقاعد اولموش دور. اونون ایلک شعر کتابی «ائل داغینا سلام» شهریارین «حیدر بابا سلام» اثرینه بنزهتمه اولاراق 1333 جوایلده یازیلیر سادا 1346 جی ایلده چاپ اولوب یاییلیر^{^[1]}. 1350 ایللرینده اونون نئچه- نئچه بالاجا شعر دفتری یاییلاراق، 1355 جی ایلده «یاسلی ساوالان»، شعری دیللره دوشور و «عباس بارز» آدی آذربایجان خالق شاعری کیمی تانینیر. اونون شئعرلری کاسئتلره توتولور، موسیقی بستهxadلهxadنیر و آغیزلاردا اوخونور. 1357 جی ایلده «قیزیل قوش» آدیندا کتابی فرامرز هاشمی و قهرمان خطیبی شعرلریله بیرلیکده باسیلیر^{^[2]}. 1379 دا «یاسلی ساوالان»^{^[3]} کتابی 316 صفحه ده 332 شعرینی احتوا ائدهxadرک چاپدان بوراخیلیر. 1382 جی ایلده شاعرین 85 ایللیک تؤرهxadنی تبریزده ثبوتا یئتیرمیشدیرکی شاعر خالقین دیر و بو یوکسک مقامی- اونون- بونون مدحینده شعر دئمکxadله اوجوز الدن وئرهxadن شاعر دئییلدیر.

عباس بارز بوگون بوتون آذربایجاندا و ایران مرزلریندن اوتایدا تانینمیش بیر شاعردیر، اورالاردا دا اونون شعری دیللر ازبری اولاراق، اونون شعری آراشدیریلیر و اونون حقینده مقالهxadلر گئدیر. عباس بارزین صمیمی شعرلری، وطن دوشونجهxadسی، طبیعته باغلیxadلیغی، آنادیلینه سؤنمز محبتی، کئچهxadجهxadییمیزده و کولتوروموزه باغلیلیغی ایله اونو یاسلی ساوالان کیمی آذربایجانلیxadلارین اوره یینده یئرسالیبدیر. او، ملی حرکتxadلری جانلاندیرماغی اوچون، آنادیلینه وخالقینا سونسوز محبتینی گؤستریک اوچون، یوردونون داغلاری، چایلاری، بیتگیxadلریندن توتدو گؤیلریxadنین قوشلارینا قدر اورهکدن سایغی گؤستردیگینه گؤره و یازدیغی اثرلرینه گؤره بیر ائل شاعری و ملی بیر شخصیتکیمی تانینیر^{^[4]}. شاعر دؤرونون کئچیرتدگی حادثیه لرینه بؤیوک مهارتله یاناشیر، قارانلیق گئجه ده ائلینین باشینا گلن فلاکتی«گئجهxadلر» ردیفلی شعرینده اؤز دیلیجه تصویره آلیر. اونون وطن آدینا یازدیغی شعرلرین باشقا بیردادی واردیر. شاعیر بیر دئمیر، اون دئمیر، بلکه وطن آدینا یوزلرجه قوشما قوشوب، یئنه ده دویمور و کتابیندا هر نهxadدن آرتیق وطن موضوعسونا یئر وئرمیشدیر.

شهریار،حیدربابا یا سلام شعری ایله بیر قالیب و بیر سبک یاراتدی و بو قالیبی و سبکی یوزلرجه شاعریمیز منیمسهxadییب ایشه آپاردیلار. بونلارین اؤنونده عباس بارز گئدیر. او دا بیر عمر ائل دایاغی و ساریداش داغلاریلا یاخین اولفتی و توکنمز ایلگیxadسی اولدوغو اوچون، شاعرین سیرداشی و مهربان همدمی کیمی اولور و شاعیراونو خیطاب ائده رک تاریخی واراقلاییر و بوگونون دردینی اونونلا اورتایا قویور. بارز، بیر دوزگون تاریخ یازان کیمی کئچن قادالی گونلری و بوگونون دورومونو داغلا آرایا قویوب، ایرتیجا، ایستیبداد و امپریالیزمین دایاغی و مدافعهxadچیسی اولان شاهین «ثُبات آداسی»، «اولو جنت» دئیه اؤلکهنی جنت کیمی جیلوه لندیرمک ادعاسی اولان ایللرده، شاعر اونون عکسینه اولاراق، همین اؤلکهده کؤک سالان ساوادسیزلیغی، موهوماتی، جهالتی، گئریلیگی ایفشا ائدیردی^{^[5]}. او، کندلرین نئچه قات ظلم آلتیندا مادی چتینxadلیگین سویون جهنمینده یاشادیغینی شاهد اولوب، بؤیوک اورهک آغریسی ایله یازدیردی:

قیش گلدی یئنه قالدیلار آواره کاسیبلار

آللاه بو قارا گونلو بو بیچاره کاسیبلار.

***

بیر کؤهنه پالاز پارچاسی تاپمیر ائوه سالسین

پول یوخ، نه ایلن کورسونو قورسون، کومور آلسین؟

پالتار تؤکوب شاختادا عوریان نئجه قالسین؟

ایندی بوگؤزو یاشلی، گونو قاره کاسیبلار

قیش گلدی، یئنه قالدیلار آواره کاسیبلار.^{^[6]}

***

بوشئعر، ایرانی بهشت کیمی قلمه وئرمک ایستهین تبلیغ شعارلاریxadنین و ساتین آلمیش بورژوا مطبوعاتیxadنین دنیادا یالان و بُهتان توزاناغی قالدیردیغی بیر زماندا یازیلمیشدیر:

از بس کی چؤرهکسیزلیک ائدیب خالقی هراسان

جوتلر آچیلیر، جوتچو اولور دیده سی گریان

کندلرده بو ساعت بالالار آغلیر آجیندان

بیلیم نه ائدیب گردش دؤورانه اکینجی؟

گؤردوم سنی گلدیم یئنه افغانه اکینجی.^{^[7]}

جامعهده کی عدالتسیزلییه بئله اعتراض ائدهxadن بارز، یارادیجیلغینین اساس ثقلتی مبارزه و افشا موتیولری دیر. او، بونلارلا یاناشی، کاسب خالقیندا اولان گؤزهxadللیکxadلری ده اورهxadک چیرپینتی لارینا هیجان، کدر و حسرت هوپدوروب اوخوجویا چاتدیرا بیلیر. استبدادین حاکیم اولدوغو و هر شئیی یالان اوستونده قورولموش جامعهxadده سئوگینین اوزو کدر، غم و برابرسیزلیک نغمهxadلریله موشایعت اولونور. شاعرله قونشولوقدا اولان «ائل دایاغی»داغی نین شیش و سرت قایالاری، یام یاشیل اتکxadلری اونون الهام قوشونون یوواسی اولور. بارز، بو داغی گؤزلرینده کیپریکxadلری اوجوندا، اورهxadییxadنین باشیندا ائوه گتیریر، گاهدان اونو اؤز عالمینده کؤرپه اوشاق کیمی بَلَکxadلهxadییر، قوینوندا یاتیریر، عطریندن تبریزه آپاریر، گاهدان اؤزو بیر اوشاق اولوب، مغرور داغین اتکxadلرینده الهام آتینا مینیب، دؤرد طرفه چاپماقدان یورولمور. ائل دایاغی شاعرین عنادکار، اینجیک ایلهامی نین بئشیگی و حیدر بابانین ادبی و ابدی قارداشی اولاراق، شاعر اونا خطاب ائدهxadرک دردلریندن، دویغولاریندا، گؤردوکxadلریندن و بیلدیکxadلریندن صحبت آچیر و حتا اؤزونون دارا چکیلمهxadسیله عیبرت آلان اولورسا، شاعر بونا راضیxadدیر:

کاش بو فلک بیر دایانیب دورایدی

عدالتین قورقوسونو قورایدی

لاپ قاباقجا منی دارا وورایدی

باخان گؤزلر باخیب عیبرت ائدئیدی

اوندان سونرا دوز یولونان گئدئیدی.^{^[8]}

بارزین یارادیجیلیغی چوخ چئشیدلی، الوان و بویالیxadدیر. عینی حالدا غزل، قوشما، گرایلی- عروض و هیجالی شعر فورمالاریندا شعرلری واردیر. غزلده اولان باجاریغی تایxadسیزدیر، قوزئیده علی آقا واحید غزل شاعریxadدیرسه، گونئی آذربایجانین غزل شاعری ده عباس بارزدیر^{^[9]}. غزل ائله بیر شعر فورماسیxadدیرکی عشقه حصراولونور.آنجاق عباس بارز غزلی عشق ایله باشلاسادا، اجتماعی موضوعلاری اونا یاپیشدیریب، اونونلا قورتاریر:

هردم کی دئدیم اول منیله بیر گئجه همدم

مندن اؤزونو مین گئجه پنهان ائلهxadدین، گئت.

داغ تک دایانان کؤنلومو داغلار قاباغیندا

بیر گونده ییخیب خاک ایله یکسان ائلهxadدین، گئت.

گؤردون کی ضعیفم آیاغین باشیما قویدون

ییخدین اوزوم اوسته یئره، نالان ائلهxadدین،گئت.

ظالم فئوداللار کیمی ای قوللاری گوجلو

سن ده منی ظلمونله هراسان ائلهxadدین، گئت.

خان نوکری کندلرده ائدهxadن جور و جفانی

سالدین یادیما صبریمی تالان ائلهxadدین، گئت.^{^[10]}

غزلده قاراداغین کلاسیک- گؤرکملی شاعری ابوالقاسم نباتیxadنین یولونو داوام ائتدیرهxadن عباس باریز اؤزشاعرلیک رسالَتینی غزل فورماسیندا دا یاراداراق آلنی آچیق و اوزو آغ اولموشدور:

خالقیمیزا اوندا بیزیم یاسدان چیخار، بایرام ائدهxadر

کی حقیقت گون کیمی اؤز وارلیغین اعلام ائدهxadر.

صولح بایراغین آلار ایمان الیله چیگنینه

قان تؤکنxadلر گوندوزون بیرلیک الیله شام ائدهxadر.

نه یاغار گؤیدهن یئره بومبا، نه ائو آلت – اوست اولار

نه ووروب، اؤلدور دییه ن جانی، خیال خام ائدهxadر.

قارداشی اؤلدوتدوروب قارداش الیله تؤکمه قان

کی بو قان تؤکمک سنی دنیا قدر بدنام ائدهxadر.^{^[11]}

گؤردویوموز کیمی عباس بارز اورهxadیی سؤزله دولو، قلمی آخیجی بیر شاعردیر. بئله اولماسایدی شعرلری جوشقون بولاقلارکیمی آخمازدی. او ائل ایله یاشاییب، ائل ابله برابر آددیملاییر. او ائلدن آیریلمایان شاعر اولاراق، شعرلری ده ائللر آراسیندا یاشاییر. او بوتون صراحتله وطن- وطن سؤیلهییر:

جیسمیمده منیم تاب و توانیم وطنیمxadدیر

قانیم- ایلی ییم، روح روانیم وطنیمxadدیر.

آرزیم، دیله ییم کعبة آمال و اومیدیم

شانیم، شرفیم نام و نشانیم وطنیمxadدیر.

قورباندی وطن تورپاغینا باش ایله جانیم

بوجان ایشه گلمز، منه جانیم وطنیمxadدیر.

بیر لحظه وطنxadسیز دؤزه بیلمز دل زاریم

کؤنلوم قوشونا طُرفه مکانیم وطنیمxadدیر. ^{^[12]}

باریز او چون 1382 جی ایلده عزیزلهxadمه تؤرهxadنی قورولدو، آنجاق شاعر اورادا اشتراک ائتمهxadدی. بونون نه دنیxadنی بئله سؤیلور: «منیم سکسن بئش ایل رنگxadسیز و بزهکxadسیز یاشاییشیمدا هئچ بیر قدرت طرفیندن عزیزلنمهxadدیگیمه گؤره بو به اصطلاح نکوداشتی دا اؤز یاشاییشیملا اویغون گؤرمهxadدیم و بیرده ایش قاباغا گئتدیکجه بیر عدّهxadنین سیاسی آماجلار دالیندا اولماغینی باشا دوشدوم و اونون اوچون بو تؤرهxadنده اشتراک ائتمهxadدیگیمی خالقیمیزین و اؤزومون صلاحینا گؤرمهدیم^{^[13]}». «قاراداغ» درگیxadسیله دانیشیقلا سؤیلهxadین بوسؤزلرین آردیجا، بو سورغایا: شعر سیاستله نه ایلگیسی وار؟ بئله جواب وئریر: «منیم عقیدهxadمه تمام هُنرلر و اؤزهxadللیکله شعر، خالقینان واسیطهxadسیز ایلگی قوردوغونا گؤره هر حالدا سیاستیله ایلگیسی وار. یازیلی تاریخلری اوخویاندا گؤروروک کی نه چوخ شاعرلر، حاکمیت طرفیندن دوستاقلانیر، اؤلدورولور و نه چوخ شاعرکی حاکمxadلری یاخجی تعریفxadلهxadدیگینه گؤره اونلارین طرفیندن عزیزلهxadنیر. دئمهxadلیxadیم همیشه سیاستچیxadلر و قدرت صاحبلری چالیشیبلار شئعردن اؤز نفعxadلرینه فایدالانسینلار و بوگونو دنیامیزدا سیاسی بیلگیxadلرده تبلیغاتین اؤنملی یئری اولدوغونا گؤره بو ایکی موضوع داها آرتیق بیر- بیرینه باغلی دیر.»^{^[14]}

قوجومان شاعیریمیز، ایندی 30 ایلدن آرتیقxadدیرکی یاسلی ساوالان شئعریله دیللره دوشوب، جوان – قوجا، کندلی – شهرلی، عباس بارزی بیر ملی شاعرکیمی تانییر. یاسلی ساوالان، سانکی خالقیمیزین و ائلیمیزین بوتون تاریخینی، وارلیغینی، دردینی- کدرینی بیر یئرده توپلاییب سؤیلهxadییر. شاعرین بورادا هر زادین الیندن آلمیشلار، آنجاق، او سوسماییب، وارلیغینی گؤسترمهxadلیxadدیر. بلکه ساوالان داغی اونون تاریخینی یادداشیندا ساخلامیش و بوگون شاعریمیز بوتون تاریخین آغیرلیغینی اونونلا پایلاشماق ایستهxadییر. آذربایجان نین میللی- تاریخی دوروملارین بوگونکو اولایلارین و توپلومسال پسیکولوگیسی ایله اویقونسوزلوغو، توپلومسال شاعرلری حماسهxadلی و ائپیک روایتxadلره ساری ایتهxadلیر و اوسطورهxadلر یاراتماق تراژیک روایتxadلری شعرده چولقاییب اؤز سارسیلماز روحونو تسکین وئریر. بوشیوه بلکه ده توپلومسال رومانتیزم آدلانا بیلیر. آذربایجان چاغداش شعری بئله بیر دورومدادیر. شاعر داغلارلا، طبیعتین بؤیوک آبیدهxadلریله، حتا یازیجی آبیدهxadلریله سؤزو- صؤحبتی بئله بیر دورومدان یارانیر. اوروپانین رومانتیزیمی توپلومسال اولایلاردان فارغ اولاراق ایچهxadری دنیا ایله یارانیرسا، آذربایجان شعرینده بو رومانتیزم، توپلومسال اولایلارلا قورولور و بئله لیکله فلسفی- اجتماعی دنیا گؤروشو یارانیر. بیز بو حرکتی یاسلی ساوالان شعرینده بوتونلویو ایله- کیچیک بیر شعرده گؤروروک. شاعر بوشعرینی 11 بندده و هر بند 5 مصرع اولاراق یارادیبدیر. ایلک اؤنجه، بورادا- شنلیک و کدر، آلچاق- اوجالیقلا گؤزهxadللیکxadلرینی اورتایا قویور و بیر بوتوو تراژدی شعره حاکم دیر:

هر زمان باخیرام باشینا قار وار گؤرورم،

اوغلو اؤلموش آنا تک گؤزلرین آغلار گؤرورم.

ایکینجی بندده، یاواش- یاواش گئجهxadجهxadیه دؤنور و بئله سؤیلور:

سالارام یادیما بیر لحظه او کئچمشلریوی،

ایزلرم بیر- بیر او حیرت یارادان ایشلریوی،

6 جی بندده، ساوالان- وطن سیمگهxadسی تک غرورلا اورتایا گلیر و بیر پارالاق گونش کیمی، قارا بولوتلار آراسیندان چیخیر:

ساکت اول، آغلاما، قوی بیرجه چکیلسین بو دومان

گون چیخیب ظولمتی بیر یوللوغا قووسون بورادان.

8 و9 جی بندلرده بو گونشین غرورلو اورتادا دایانماسینا شاهد اولوروق:

بابکین گئتدیسه بوش قالمادی آمما قوجاغین

دولودور مین ائله اوغلانلاریلا هر بو جاغین

نه قدر یئل اسه – توفان قوپا، سؤنمز اوجاغین،

و نهایت 11 جی بندده پارلایان گونش، ساوالانین زیروهxadسینده دایانیب و شاعر اینانیرکی بوگونش ابدی یاناجاقدیر:

بابالاردان بیزه قالمیش بو مثل هامّی بیلر

سوگلن آرخا دئییب یئنه بیر گون سوگلر!^{^[15]}

«یاسلی ساوالان» شعرینی شاعر، 1355 جی ایلده تبریزده قورولان شعر آخشامی شاعرلر مجلسی و آذربایجان موسقی کونسئرتلریندن بیر اتمسفر ائتکیxadسی آلتیندا سؤیلهxadمیش و بلکه ده شاعرین شاه اثری دیر:

یاسلی ساوالان

هر زامانکی باخیرام باشینا قاروار گؤرورم

اوغلو اؤلموش آنا تک گؤزلرین آغلار گؤرورم

هر طرفدن چکیلیب سینه وه داغلار گؤرورم

آی آلان اوستونو غم چیسگینی، هر یانی دومان