خرید بک لینک

شبهه يوخدوركي قليزاده اوقدر چاغداش ادبياتيميزدا ائتگي بوراخميشديركي اونو تانيماميش، آذربايجان ادبياتيxadنين چاغداش دورومونو، كيفيتيxadني تانيماق ممكن دئييل. كلاسيك ادبياتيميزي و اونداكي اولان اومانيسميxadنين ماهيتینی اؤيره xadنمهxad گی اوچون نظامي شعریني، اورتا عصرلر شعري و محبت ليريكاسيxadنين اجتماعي كيفيتيني بيلمك اوچون فضولي ياراديجيليغينی نه قدر بيلمك لازمسه، 20 جي يوزايلي آذربايجان ادبياتي دوزگون بيلمك ده تكجه جلیل محمد قليزاده xadنين اثرلريله تانيش اولماق لازمxadدير. [1]

بو رئاليزمین تكجه اهميتي بو دور ادبياتيميزدا دئيیل، بلکه تاريخ، فلسفه، حقوق كيمي سيرا اجتماعي علمxadلر ساحهxad سينده كي وضعيتي، منظرهxadني اؤيرهxad نمك اوچون ده اهميتليxadدير.

جليل محمد قليزاده (ملانصرالدين) بؤيوك ادبي مكتب ياراتميش، آذربايجان ادبياتيندا يئني بير جيغير آچميش اديبxadدير. او 1244ده نخجواندا آنادان اولموش، درس اوخوموش، سياسي ـ اجتماعي حركتxadلره قاتيلميش و نهايت بير يازيچي كيمي تانينميشدير.

جليل محمد قليزاده نظامي، فضولي و آخوندزاده كيمي آذربايجان ادبيات تاريخينده يئني بير مكتب آچميش و يوزلرجه يازيچيxadني آرديجا چكميشدير. محمد قليزاده بوتون اثرلرينده، وطنداشلاريxadنين آرزي و ايستكxad لريني عكس ائتديرميش و خلقي ايله تام صميميت و صداقتله ياشاميشدير. اونون دنيا سويهxad سينده شهرتلنمهxad سينه گرهxad ك همين صميميتي و محبتيxadني قيد ائتمك. بو گؤركملي يازيچي 50 ايلدن آرتيق ادبي ياراديجيليغيندا، شرق خالقلاريxadنين فكر و دوشونجه آزادليغي اوغروندا مبارزه، قيريلماز صورتده باغليxadليغي گؤرونور. يازيچي بوتون شرق خالقلاريxadنين آزاد و سعادتلي ياشامالاري يولوندا دورمادان چاليشيب و عمرونو بو يولدا صرف ائديبدير و بوگون حقلي اولاراق خالقلارين اورهxad يينده يئر ساليب و سئويلير.

محمد قليزاده آتاسيxadنين ايسته يي ايله، ملا مكتبينه گئديب و زمانه xadنين بيليمxadلريني اؤيره نير. او زامان مكتبxadلرده فارسجا و عربجه جملهلري چتينxadليكxadله اوشاقلارين بئينينه سوخوردولار. جليلين آتاسيدا ايستهxad ييردي اوغلونو بير درس اوخوموش انسان، بلكه بير معلم گؤرسون. جليل ده آتاسيxadنين آرزوسونو يئرينه يئتيرمك اوچون چاليشير. دارالمعلمينxadده درس اوخويور، درس اوخودوقجا فكر دنياسي گئنيشله xadنير، دوشونجهxadسي درينلهxad شير. اجتماعي ـ سياسي اولايلار اونون اينجه ذهنينده درين ائتكيxadلر بوراخير. گنج جليل داها ياخشي ـ پيسي دوشونور، علم ايله خرافه xadلري بير ـ بيريندن آييريب، سئچير. دارالمعلميني بيتيرديكدن سونرا اولوخانلي قصبهxadسينه گؤنده xadريلير. معلمxadليك ايشينه باشلايير و اورادا ايلك اثري اولان «چاي دزگاهي» آديندا اويونو يازير. قليزاده 1268 ايلينده «نهرم» كندينه گؤنده xadريلير. بو كند نخجوان ياخينليغيندايدي. يازيچي نئچه اثريني بورادا يازير.

قليزاده معلمxadليك دوره xadسينده، اورهيي يانان بير معلم كيمي اوشاقلارين ذهنينده درين تأثير بوراخير و خرافهلري اورهكxad لريندن قازير. مسلّمxadدیر كي كندين ارباب، جاهل و مرتجع قوّه xadلريله اوزـ اوزه گله xadجكدير. آنجاق قليزاده سارسيلماز بير صورتده اؤز يولونو داوام وئرير. او كندده حتا قيزلاري دا مدرسه xadيه چكير و اونلارا علم اؤيره xadدير. درسلرده مسابقه يولا سالير. قليزاده بير اورهxadيي يانان و مهربان آتا كيمي اوشاقلارين درسلرينه يئتيشير. او، هر گون سو قيزديريب كچل اوشاقلارين باشيني يويوردو، يارالارينا مرهم قويوردو. او، اؤز جيبيندن اوشاقلارا كتاب، مداد، دفتر، پالتار، باشماق و... آليردي. چاليشيردي اوشاقلارا ياشاييشي، دوزلويو، ياخشيليغي اؤيره xadديب، جهل، فساد، ظولم و استبدادي تانيتديرسين. قليزاده 1275 جي ايلده معلمxadليكدن قيراغا چكيليب، نخجوانين دولتي ادارهxad لرينده ايشلهxad مهxad يه باشلايير و اورادا قاباقجيل ايده xadلريني يايماغا و اجتماعي فعاليتxadلره قاتيلير و بير آز كئچمه xadدن مطبوعات عالمينه قدم قويور.

1279جي ايلده اونون مقالهxadلري «قافقاز» و «كاسپي» درگيxadلرينده چاپ اولور. بو درگيxadلر روسجايدي و يازيچي ايشچيلر حقلريندن مدافعه ائدير.

1281جي ايلده «شرق روس» روزنامهxad سينده باش يازار كيمي چيخيش ائدير و بير ده xadيرلي يازيچي كيمي جامعه xadنین خدمتينده چاليشير. قليزاده همن بو زاماندير كي «پُست قوطوسو» كيمي حيكايهلر يازير و آذربايجان نثر ادبياتيني بؤيوك انكشاف يولونا يؤنلدير.

1283جي ايلده، قليزاده تفليس شهرينين درگيxadلر يازارلاريxadنين گروهونا قاتيلير. بو زامان شرق روس درگيسي توقيف اولموشدور. قليزاده او بيري روسجا ياييلان درگيxadلره قاتيلير و بير مُدير كيمي چاليشير. چوخ كئچمهxad دن عُمر فايق نعمانxadزاده (1315 - 1250)نين ايش بيرليگي ايله «غيرت» آدلي چاپخاناني يولا ساليب و كتابلار چاپ ائديرلر و خالق ايچينده پايليرلار.

بوس تزاری، 1905جي ايلين انقلابيني اودا چكير و خالقي اؤلدورور. قليزاده بو زامان اودلو مقالهxad لريله خلقدن دفاع ائده xadرك، انقلابي دوشونجهxad سيني يايير. بير دردلي يازار كيمي بير طرفدن استبداد و ظلمو بوغماغا چاليشير، او بيري طرفدن خلقي اوياتماقلا، گله xadجهxad يه و سعادتلي ياشاييشا حاضيرليق گؤرور. او، استبدادي هر پالتاردا اولورسا افشا ائدير و قارا اوزونو گؤستهxad رير.

1284جو ايلده تفليسده ملا نصرالدين ژورناليني يايماغا باشلاييب، آذربايجان ادبياتیندا بير دؤنوش نُقطهxad سي يارادير[2]. بورادا آذربايجان گؤركملي يازيچيلاري و شاعرلري، قليزاده ايله ال ـ اله وئريب بيرينجي نوبهxad ده آذربايجان خالقيني آزادليق يولوندا حركته گتيريرلر، اونلاري اوياتماغا چاليشيرلار و ايللر بويو يورولمادان چاليشديقلاري، نتيجه xadيه چاتير؛ آنجاق، اونلاري چاليشمالاري تكجه آذربايجان خالقي اوچون يوخ، بلكه بوتون ايران، روس، عثماني، مصر، هند و آيري اؤلكهلرين خالقلارينين آزادليغي اوچون، بلكهده بوتون بشريتين سعادتي اوغروندا اولموشدور.

انسان سئوهر يازيچي اؤز ياراديجيليغي ايله برابر، آذربايجان شاعرلر و يازيچيلاريxadنين ياراديجيليغي اوچون زمينه يارادير و بيرگه چاليشمالاري آذربايجان ادبياتينين گليشمه و انكشافيندا درين تأثير بوراخير. او، اؤز يازيلاري ايله ده سئويملي خلقيني جهالتدن قورتارماق اوچون چاليشير. قارا و مرتجع قوهلري ساتيريك هجولرله مسخره xadيه توتور. او، تزاري، شاهي، اربابلاري، سرمايهxadدارلاري، موفته xadخورلاري و مُلكهxadدارلاري تنقيد ائدير، اونلارين چيركين ايشلريني، تؤره xadتديكلري جنايتxadلرين اوستوندن اؤرتويو گؤتوروب، آچيقجاسينا اونلاري خالقا تانيتديرير. شوبهه xadسيز قليزادهxadنين اثرلري، گؤركملي شاعرلرين شعرلري و بديعي اثرلريله- ملانصرالدين ژورنالينين ائتكيسي ايله ايراندا، توركيهxad ده و آيري اؤلكهxadلرده بير اويانيش حركتي ياراتميش و بو اؤلكه ده اولان انقلابي حركتxadلرده اثر قويموشدور.

قليزاده 1920جي ايلده تبريزه گلير و بير ايل تبريزده قالير.[3] همين ايلده اونون اثرلري تبريزده ياييلير. نمايشنامه xadلري صحنه اوستونه گلير، هاميدان آرتيق بو شهرده اثر قويان، قليزاده xadنين تبريزده چيخارتديغي ملا نصرالدينين نئچه ساييxadسي اولموشدور. بو ايل، قليزادهxadنين بركتلي عمرونون ان ده xadيرلي ايللريندن ساييلير، آنجاق شيخ محمد خيابانيxadنين اؤلدورولمهxad سي و ياراتديغي «آزاديستان»ين قانا بَلَنديگي، يازيچيني سارسيدير، يازيچي بير آن يولوندان دؤنمور و بير آن سوسمور؛ يئنه ده خالقي آزادليق يولوندا مبارزه xadيه چاغيرير.

يازيچيxadنين دردلي چاغيريشي اثرسيز دئييل، آنجاق ...

قليزاده 1299جو ايلده باكيدا فعاليتينه داوام وئرير. ملا نصرالدين ژورناليxadني يئني بير تشكيلات و يئني بير اوسلوبدا، خالقين ايچه xadري و ديشاري دوشمنلريله مبارزه ده داوام ائدير. بو زامان يئني حكايهxad لر، رومانلار و اويونلار يازير. آذربايجان رئاليست ادبياتيندا دئموكراتيك بؤلومو گوجلنديرير.[4]

قليزادهنين چوخلو اثرلري دنيا ديللرينه چئوريليب و دنيا خالقلاري طرفيندان قارشيلانيبدير.[5] قليزاده 1310جو ايلده باكيدا وفات ائتدي. اونون مجسمه xadسي باكيدا قورولدو، چوخلو كتابخانالار، مدرسهلر، اجتماعي اورگانلار، خياوانلار قليزاده آديني اؤزونده ساخلايير. اونون اثرلري يوخاري تيراژلاردا چاپ اولوب، دنيادا ياييلير[6]. ايندي يوز ايلدن سونرا، يئنه ده اثرلريxadنين تازاليغي اؤزونو ساخلاييب. بو اثرلر، بيز ايله هله چاغداشدير، هله بشريت دردلري بونلاردا سسلهxad نير، بئله اثرلره هله ده نيازيميز واردير.[7]



1 ) آذربايجان ادبياتي، توپلايان رحيم كاوياني، تهران، 1379، ص 46.

1) آرين پور، يحيي، از صبا تا نيما، تهران، 1372، جلد 2، ص 40.

1) ناظم، آخوندف، آذربايجان طنر روزنامهلري، كؤچورهن :غ. ر. سپهري، تهران، 1358، ص 24.

2) جليل محمد قليزاده، مردهها، ترجمة هما ناطق، محمد پيفون، تهران، 1355، مقدمه.

3) بهزاد، آبادي باويل، جليل محمدقليزاده، تهران، 1357، ص 17.

4) م. كريمي، قليزادهxadنین انسانا لايق دوشونجهxadلري، اميد زنجان، شماره 117، 1374.

1) عباس زمانف، جليل محمد قليزادهنين سئچيلميش اثرلري، باكي، 1974، ص 37.

برچسب: نویسنده: امیر جعفری تاريخ: دوشنبه 15 خرداد 1396 ساعت: 1:44

صفحه بندی